GAZTELUGATXE “UHINALDIAREN AURKAKO HARRIZKO GOTORLEKUA”

Euskal kostaldeko toki gutxik gordetzen dute Gaztelugatxeko arrokak adina magia. Ehun urtetik gorako baselizaren kokapen abantailatsuak, Kantauri itsasoari aurre egiten baitio, naturaren indarrarekin, historiarekin eta tradizioarekin bat egiten du. Horren guztiaren ondorioz, fantasiazko paraje bat sortzen da.

TIKETAK
DOAKO SARRERA

Uda hasi baino lehen, asteburuetan, sartu eta kontrolatzeko doako txartelak jaso behar dira hasierako informazio puntuan, sarrerako parkingean.

BISITA - ARGIBIDEAK

Helbidea

San Pelayo auzoa, 80, 48100 Bakio, Bizkaia

Google maps

Mapa ikusi

Autobusak

Bizkaibusen lineak:

  • A3518 Bilbao-Mungia-Bakio
  • A3527 Bilbao-Mungia-Bermeo
  • A3524 Bakio-Bermeo

Lineen ordutegiak: http://apli.bizkaia.net/apps/danok/tq/index.html?Idioma=EU

Sarreran aparkaleku txiki bat dago; hor, halaber, Informazio Gunea dago. Sarrera BI-3101 errepidetik egiten da.

Bigarren aparkaleku bat dago, zabalagoa dena eta Eneperi jatetxeari lotuta dagoena.

Ermuko sarbidea ibilgailuentzat itxita egongo da

Gaztelugatxera iristeko errepide zaharrean, Ermun, egurrezko hesia jarri da ibilgailuek ez aparkatzeko, ezta zona honetan zirkulatzeko ere.

Langa honen bidez gidariei ohartarazi egiten zaie bakarrik pasatu daitezkeela alde horretan bizi diren pertsonak eta baimenduta dauden ibilgailuak.

Asteburuetan uda arte Gaztelugatxera sarrerak kontrolatuko dira hiru puntutan: 1. Eneperi, 2. Ermu eta 3. Ermitara iristeko zabalgunean

Zabalik dauden ordutegia: 10:00-19:00.

Jendeari arreta eskaintzeko hiru puntuak ondorengoak dira:

  • Arreta eta harrera puntu nagusia. Parkingaren ondoan sarreran kokatutakoa. Espazioari buruzko informazioa eskaintzen da.
  • Jendearentzat bigarren arreta puntua, Gaztelugatxeko San Juan ermitara daraman eskaileran sartzeko zabalgunean.
  • Jendearentzat hirugarren arreta puntua, Ermutik egiten den sarreran.

Doako sarrerak

Sarrera eta kontrolerako doako tiketak hartu behar dira sarrerako aparkalekuaren ondoan kokatuta dagoen hasierako Informazio Gunean.

Gaztelugatxeko San Joaneko sarbideak eta oinetakoak

Gaztelugatxeko San Juan ermitara iristeko bi sarbide daude. Bat Eneperin eta bestea Ermun. Bi kasuetan oinetako egokiak behar dira, aldapa makurtua baita eta lurzorua irregularra.

  1. Eneperitik. Sarbide nagusia da baina malkartsua da. Distantzia: 1.400 m. Informazio Gune Nagusitik. Malda: % 35.

  2. Ermutik. Bigarren mailako sarbidea, luzeagoa da baina errazagoa, ez delako hain malkartsua. Luzera: 2.800 m. Informazio Gune Nagusitik. Malda: % 15.

Malda handiak eta lurraren egoera kontuan hartuta, Gaztelugatxeko San Joan baselizara arteko bisita ez da egokia disfuntzio fisiko jakin batzuk dituzten pertsonentzat. Iradokizun moduan, inguru osoko aparteko bistak daude Ermu aldeko begiratokitik. Sarrerako Informazio Gunean honi buruzko zehaztasunak galdetu daitezke.

Oharra-Eneperiko bidea itxita

Eneperitik Gaztelugatxeko San Juanera oinezkoentzako sarbidea hobetzen eta zolatzen ari denez, ekainera arte erabat itxia egongo da. Aukeran, bisitariak ermitara BI3101b errepide ohitik eta Ermuko bidetik irits daitezke.

Oharra-Eneperiko bidea itxita

Eneperitik Gaztelugatxeko San Juanera oinezkoentzako sarbidea hobetzen eta zolatzen ari denez, ekainera arte erabat itxia egongo da. Aukeran, bisitariak ermitara BI3101b errepide ohitik eta Ermuko bidetik irits daitezke.

Aldeko mapa eta egin daitezkeen beste bi ibilbide:

  1. Matxitxakoko itsasargia.
  2. Baselizen ibilbidea.

Lotura pdf-ra.

Map. Download link / Lien de téléchargement

Sarreran, Aparkalekutik eta Informazio Gune Nagusitik hurbil, hiru komun daude.

Biotopo babestuaren esparru osoan ez dago beste komunik. Bisitaren iraupena, gutxi gorabehera, 2:30 ordukoa da.

Hiru bainugelak disfuntzio fisikoak dituzten pertsonentzat egokituta daude.

Asteburuetan lehen sorospenetarako botikin txikia izango da ermitara doazen eskaileretara iristeko zabalguneko arreta puntuan.

Piknikak egiteko bi mahai daude Ermuko ibilbidean zehar.

GAZTELUGATXE BISITATU

Esan bezala, jatetxetik Gaztelugatxera doan bidea aldapatsuena da, Burgoa mendiaren malda jaitsi eta igo behar baita. Ibilbide hau egiteko urtarorik egokienak udaberria eta udazkena izan ohi dira, ez dagoelako jende gehiegirik. Udan, oporrak direla eta, turistaz betetzen da Gaztelugatxe, eta tenperatura altuek ez dizute inolako mesederik egingo. Ahal izatekotan, aukeratu eguneko lehen edo azken orduak fresko ibili ahal izateko.

Ordutegia: Urte osoan zehar irekita dago. Hala ere, baseliza goi-denboraldian zein ekintza erlijiosoetan baino ez dago zabalik. Irekiera ordutegia asteartetik larunbatera da, 11:00etatik 18:00ak arte eta igande eta jaiegunetan 11:00etatik 15:00ak arte.

Urtean lau meza eskaintzen dira bertan: ekainaren 24an, uztailaren 31n, abuztuaren 29an eta abenduaren 30ean. uztaila eta abuztuan baseliza ondoan informazio gunea dago, zonaldea ezagutu nahi duenarentzat, eta ordutegia 10:00etatik 14:00ak arte eta 15:00etatik 18:00ak artekoa da.

Prezioa: Bisita doanekoa da. Baseliza barruan argazkiak ateratzekotan euro bat ordaindu beharko duzu.

Zonaldea: Bermeo

241 eskailerak arazorik gabe igo nahi badituzu, arropa eta oinetako egokiak jantsi beharko dituzu. Horrez gain, ur botila eramatea oso garrantzitsua da, batez ere ibilbide urtaro epelean egiten baduzu. Egun eguskitsuetan krema jartzea oso garrantzitsua da. Mugikortasun gabezia edo osasun problemak izatekotan, ez dizugu gomendatzen ibilbidea egitea, ez eta umeentzako aulkitxoa badaramazu. Jatetxea atzean uzten dugularik ez duzu inolako zerbitzurik topatuko autora bueltatu arte. Beraz, eraman zorroan benetan garrantzitsuak diren gauza horiek.

Urtean zehar zenbait jai daude, eta horien barruan baselizara bisita antolatzen da.

San Juan. gauan erromeria antolatzen da, oso berezia Bermeokoentzat

Uztailaren 31n Loiolako San Inazioak dira, eta erromeria antolatzen da Arrietan.

Abuztuaren 29an San Juan ‘Degollado’ko jaiak ospatzen dira Bakion, eta bertan erromeriak antolatzen dira ere.

Bermeoko baseliza izan arren, Gaztelugatxe Bakiotik gertuago dago. Bertara heltzeko garraio publiko zein pribatua beharko duzu.

Autoz. Bilbotik 45 minutura dago Gaztelugatxe. Aukera gomendagarriena BI-631 errepidea jarraitzea da, Loiuko aireporturako norabidean. Aireportua atzean utzita, Mungiarantz jo, eta herrira sartu beharrean BI-2101 errepidea aukeratu, Bakiorantz. Bakio erditik zeharkatu ostean Gaztelugatxe ikusiko duzu ezkerraldeko lehiatilatik.

Autobusez. Bizkaibusek A3517 eskaintzen du Bermeora. Geltoki bat dago Gaztelugatxe parean.

Taxiz. Bermeo eta Bakion taxi zerbitzua dago Gaztelugatxera joateko.

Gaztelugatxeko ibilbideak gosea emango dio bati baino gehiagori. Horregatik, Gaztelugatxen bertan ospe handiko jatetxea dago. Horrez gain, Bakio, Bermeo eta Mundakan badira eskaintza zabalagodun jatetxe gehiago, tokian tokiko menudunak. Marmitakoa gomendatzen dizugu, hegaluze eta patatadun gisatua, kipula, piper eta tomateduna.

Badira bestelako aukerak: txipiroiak, legatza koxkera erara (bertako platera, arraultza, zainzuriak, ilarak eta almejaduna). Bazkaria bertako txakolinarekin lagun dezakezu.

Bakio, Bermeo eta Mundakan askotariko ostatu eskaintzak izango dituzu: nekazal turismoa, ostatuak, hotelak, pentsioak.. etab. Naturarekin harremanetan egoteko esperientzia bizi nahi izatekotan, zonaldeko kanpingen bat aukeratzea gomendatzen dizugu, itsasoaren soinua entzuteko gaualdean.

Erabakia edozein delarik, gogoratu ostatuaren eskuragarritasuna aldez aurretik ziurtatzeaz, urteko sasoiaren arabera aldatzen den faktorea delako.

Game of Thrones telesail famatuak nazioarteko arrakasta ekarri dio Gaztelugatxeri

Gaztelugatxe bisitatu nahi baduzu ibiltzeko prest egon behar zara: ez dago rampa mekanikorik ezta igogailurik ere, baina, azken batean, hori ere benetan gozatuko duzun esperientziaren parte izango da, eta zaude ziur ez zarela damutuko. Ibilbideak ordu eta laurden irauten du gutxi gorabeherea, eta hiru kilometroetan zehar. Denbora asko dirudi kilometro gutxirako, baina egia esateko, jaitsi eta igo beharreko maldak altuera handia dauka.

Ingurua ezagutzen baduzu eta duela zenbait urte egon bazara, jakin dezazula gaur egun ezin daitekela autoa zubiraino jaitsi. Hots, kotxea Bakio eta Bermeo arteko errepidearen hertzean dagoen aparkalekuan utz dezakezu. Debalde aparkatu daiteke, baina batzuetan ez dago tokirik.

Ibilbide bi daude Gaztelugatxera heltzeko: bata, oso maldatsua eta arina. Oinetako erosoekin egin daitekena. Ibilbide hau Eneperi jatetxe paretik hasten da, eta pista bat jarraituz Gaztelugatxeko zubiraino helduko zara. Bestea, luzeagoa da, baina ez hain maldatsua. Autorik gabeko pista batetik zehar egiten da eta jaitsi eta ondoren igo beharreko aldapa ez da hain gogorra.

Bertako fauna eta flora babestearren, Gaztelugatxe Biotopo Babestua izendatu zuten 1998an eta Zonalde Babestua 2013an. Hori dela eta, ez ahaztu paradisu honetan inolako zaborrik ez botatzeaz. Hondakinik izatekotan, gorde edukiontzia topatu arte.

Natura - Biotopo babestua

Biotopo babestua

Bere oparotasun naturala, paisaia-aberastasuna eta hauskortasuna direla eta, Gaztelugatxe biotopo babestua izendatu zuten 1998an. 2013an, Natura 2000 Sarean sartu zen: kontserbazio bereziko eremua (KBE) eta hegaztientzako babes bereziko eremua (BBE) da. Biotopo babestuak ekosistemak babesteko helburua dauka eta bitxitasuna, edertasun ikusgarria eta bakantasuna ditu bereizgarri. Tamaina txikiko guneak dira, non erabilera publikoa araututa dagoen.

Ziurrenik, bisitarientzako elementu deigarrienak San Joan baseliza bera, Akatx uhartetxoa eta Matxitxako lurmuturra dira. Azken puntu horrek, Bermeoko kostaldeko gunearekin batera, euskal kostaldeko lehen itsas erreserba ezarri zen enklabea zedarriztatzen du.

Itsas hondoa

Neurri handiko algak aurkitzen ditugu, adibidez, Laminariak edo Saccorhizak. Horiek funtsean arrokatsua den itsas hondoan finkatuta daude eta gune ezin hobea osatzen dute harrapakari handien zenbait espeziek (esate baterako, morenek edo itsas aingirek) eta beste espezie txikiago batzuek (hala nola txitxarroek, lupiek edo panekek) arrainkumeak izateko.

Ura kalitate onekoa eta gardena denez, oxigeno-kontzentrazio egokia daukanez eta kutsatzailerik ez duenez, espezie-aniztasun handia dago. Gainera, hain sakonak ez diren zonetan, kare-algen (Lythophyllum eta Corallina) eta alga gorrien (Gelidium) artean, beste animalia batzuk ere badaude, adibidez, dontzeilak, karraspioak, babuxak, aktiniak, lanpernak, holoturiak, trikuak, nekorak, txangurruak eta olagarroak.

Gaztelugatxeko biotopo babestuan debekatuta daude itsaski-bilketa eta urpekaritza.

Lurreko aberastasuna

Gaztelugatxeko biotopo babestuak duen itxura harrigarria milaka urteko higaduraren emaitza da: denbora, olatuak eta arrokak paisaia magiko bat eratuz joan dira, ia eguzki-izpi bakoitzarekin profil desberdin bat erakusten duena.

Formazio geologiko anitzeko ikuskizunak (itsaslabarrak, uhartetxoak, lurmuturra, flyscha…) berehala harrituko du bisitaria; horietan, material silizeoak ekialdeko eremuan dira nagusi eta tuparri-buztinezko flyscha osatzen dute. Karezko materialak, ordea, mendebaldean gailentzen dira eta Gaztelugatxe, Akatx eta Artatia Puntaraino heltzen dira.

Akatx uhartetxo bakartiak Kantauri itsasoko marea-aldaketa biziei aurre egiten die eta santutegi menderaezina da balio paregabeko itsas hegaztientzat, adibidez, ekaitz-txori txikiarentzat (Hydrobates pelagicus); gaueko hegazti txiki hori horrelako zona bakanduetan bizi da, lurreko mehatxuetatik urrun. Oso zaila izaten da ikustea, ekaitz bizietan izan ezik, une horietan kostaldera hurbiltzen baita babes bila. Kaio hankahorien (Larus michahellis) eta ubarroi mottodunen (Phalacrocorax aristotelis) populazioak orobat gailentzen dira, baita belatz handien (Falco peregrinus) koloniak ere.

Florari dagokionez, Matxitxako lurmuturreko harkaitz malkartsuetan, itsasoaren eta haizearen eraginpean, Armeria euskadiensis espeziaren populazioak daude, euskal kostaldeko endemismo ederra, baita basolibondoa ere (Olea europea), oraingo olibondoaren basa-arbasoa.

Artadi kantauriarrak eta kostaldeko txilardiek biodibertsitate handia dute, faunarentzako aterpeak dira eta biotopo babestuko kostaldeko magalak hartzen dituzte.

Paisaia-aberastasun eta -balio handiko beste puntu bat Atxuloko ingurunea da: Bakioko harkaitz horietan ere, olatuek urpeko paisaia paregabeak eta haitzulo ugari modelatu dituzte.

Matxitxako lurmuturra

Matxitxako lurmuturra kostalde kantauriarreko lurmutur irtenena da. Bermeo eta Gaztelugatxe artean dago eta bi itsasargi daude hor: bata 1852koa da, farozain batek zaintzen zuen eta “zaharra” esaten zaio, eta bestea, “berria”, automatikoa da, 1909koa.

Udatik udazkenera, zetazeoak behatzeko leku bikaina da: izurdeak, kaxalote arruntak, zereak, pilotu-izurdeak, orkak eta xibartak. Negu-pasarako migratzen duten hegaztientzako behatoki ezin hobea ere bada. Lurmuturrean zenbait hegazti umatzen dira, adibide, harkaitz-zozo urdina eta pitxartxar burubeltza, eta belatz handiak ehizatzen duen ohiko lekua da.

Gaztelugatxeren panoramika zoragarria ikusteko aukera ematen duen paisaia apartaz gozatzeaz gain, Matxitxako lurmuturrean tokiko kultura-ondarea agerian uzten duten aztarnak ere aurki daitezke: Gerra Zibileko kanoi-bateria zaharra, talaia, bolborategia, etab.

Historia

San Joan Baseliza

Gaur egun ikusten dugun baseliza ez da jatorrizkoa: gertakari batzuk direla-eta, hala nola guduak edo suteak, eliza zenbait aldiz berreraiki behar izan da.

Uste da lehen baseliza IX. mendean eraiki zela eta XII. mendean komentu bihurtu zela.

Baselizak defentsa-helburu bat ere izan zuen, hain zuzen, Bizkaiko jaurerriaren boterea babestekoa. Beste egitate historiko batzuen artean, Alfonso XI. Gaztelako erregeak 1334an Gaztelugatxe setiatu zuen, Juan Núñez de Larari jarraituz. Azken hori haitzean gotortu zen beste zenbait zaldun bizkaitarrekin, eta hilabetez baino gehiagoz eutsi zien erasoei:

(…) eta horregatik Bermeotik irten zen eta San Joan haitza inguratu zuen, hortik bi legoara baitzegoen; eta haitz hori oso indartsua da, itsaso guztiak inguratzen duelako, sarrera estu bat bakarrik izan ezik. Eta erregea han finkatu zen eta hari aurre egiteko tresnak ekartzeko agindu zuen eta hilabetez geratu zen han. Eta haitzaren barruan aitoren semeen konpainia ona eta ugaria zegoen, eta jaki anitz zeuzkaten: eta horregatik erregeak ezin izan zuen bereganatu han egon zen bitartean (…).

Era berean, Kantauriko olatuek etengabe astintzen duten uhartetxo arrokatsu hori iritsiezina denez, altxorrak ezkutatu behar zituela imajinatu zuten, eta horren ondorioz eraso asko egin dira: besteak beste, XVI. mendearen bukaeran, esaten da Sir Francis Drake kortsario ingelesak baseliza erre zuela eta Arroxelatik zetozen heretiko higanotek Izaro eta Gaztelugatxe hartu zituztela, han aurkitu zuten guztia lapurtu, eta ermitaua itsaslabarretik amildu zutela. Azken gertaera 1978an jaso zen, baseliza suak hartu zuenean eta suntsituta geratu zenean. Horren ondorioz, haren azken berreraikuntza garrantzitsua egin zen, 1983an.

Tradizioak

Gaztelugatxeren jatorri etimologikoa “Gaztelu-aitz”etik (gazteluko haitza) etor daiteke. Itsasoari aurre egiten dion enklabe honek magia inspiratzen du, bai urrutitik begiratzen dugunean bai harmailetatik doan bide estuari ekiten diogunean, eta honen ondorioz, tradizio asko daude Gaztelugatxeko Donianeri buruz. Adibidez, hauek aipa ditzakegu:

  • Bermeoko arrantza-ontziek, hegaluze-kanpaina luzeetan lan egitera irteten direnean, ababorrera eta istriborrera egiten dute zenbait aldiz santuak zortea ekar diezaien, eta gauza bera egiten da itsasontzi bat inauguratzen denean.
  • Gutxi gorabehera XVII. mendetik aurrera, ohitura bihurtu zen Bermeoko Udala Gaztelugatxe, Izaro eta Demikura prozesioan joatea jurisdikzio-jabetzako aldarrikapenak burutzera. Gaur egun oraindik joaten dira Gaztelugatxera, abuztuaren 29an.
  • Egutegiko beste data garrantzitsu bat ekainaren 24a da, San Joan jaiak, erromeria bat egiten baita. Jendetza handia joaten da baselizara erromesaldian, promesak betetzera edo soilik santuari eskerrak ematera. Lore-oparia egiten zaio 1963an itsas hondoan, uhartetxo zoragarri horren ondoan sortzen diren arku naturaletako baten azpian, jarri zen Ama Birjinaren irudiari. Urtean beste bitan bakarrik ematen da meza baselizan: uztailaren 31n, San Ignazio Loiolakoaren egunean, eta abenduaren 30ean.
  • Era berean, fededunek beren gaitzak sendatzeko jotzen duten San Joanengana: buruko mina sendatzeko (objekturen bat utziz, hala nola txapela, zapiak…), lo-arazoetarako edo ugalkortasun-arazoetarako (Santa Anaren irudiaren ondoan haurtxo-arropak utziz).

Kondairak

Gaztelugatxeko ondare- eta historia-balio ukaezina da, eta horren inguruan, aintzinatik sortu dira kondaira eta erritu ugari.

Azken mailan, tenpluaren alboan, aztarna bat dago. Kondairaren arabera, San Joan Bataiatzailea hiru oinkada luzetan bakarrik heldu zen Bermeotik baselizara. Utzitako lau aztarnak hemen omen daude: lehena, Bermeoko San Joan arkuan; bigarrena, Itsasalde baserriaren ondoan; hirugarrena, Burgoako muinoan; eta azkena baselizara heldu aurretiko azken mailan ikus daiteke. Hor, zizelkatutako inskripzio bat irakurri ahal da, “San Juan” dioena.